Málfræðiheiti
From Icelandic Parsed Historical Corpus (IcePaHC)
Fengið m.a. frá Höskuldi Þráinssyni (2005:709-714). Nokkur máldæmi fengin frá Jakob Jóh. Smára (1920), Eiríki Rögnvaldssyni (1990)
| Erlent heiti | Íslenskt heiti | Dæmi |
|---|---|---|
| ablativus | sviptifall | svipta konung völdum, ræna mann heilsunni, leyna konuna því |
| abstract case | óhlutstætt fall | |
| accomplishment | aðgerð | |
| accusativus | þolfall | |
| accusativus cum infinitivo | þolfall með nafnhætti | Ég tel Jón vera skemmtilegan |
| achievement | atburður | |
| act-out-task | aðgerðapróf | |
| addressee | sá sem talað er til | |
| adjective phrase, AP | lýsingarorðsliður, LL | |
| adjoin to | hengja við | |
| adjunct | viðhenging | |
| adverbial clause | atvikssetning | Þetta var þegar María kyssti Svein |
| agent | gerandi | Jón lamdi Gunnu |
| agentive | gerandi | Jón lamdi Gunnu |
| agrammatism | málfræðistol | |
| agreement | samræmi | |
| agreement phrase | samræmisliður | |
| Aktionsart | verknaðargerð | |
| anaphor | bindifornafn | |
| anaphoric reference | endurvísun | |
| antecedent | undanfari | |
| aphasia | málstol | |
| apposition | viðurlag | |
| appositive | hliðstæður | |
| arbitrary | ótiltekinn | |
| abitrary reference | ótiltekin vísun | |
| argument | rökliður | |
| argument structure | rökformgerð | |
| aspect | horf | |
| aspectual classes | verknaðarflokkar | |
| aspectual verbs | horfasagnir | |
| assertion | staðhæfing | |
| assertive | staðhæfing | |
| assign | úthluta | |
| assign case | úthluta falli | |
| associate of the expletive | leppfélagi, síðfrumlag, röklegt frumlag | Það hafði verið steypireyður í flóanum |
| attribute | einkunn | |
| attributive | hliðstæður; lýsandi | |
| auxiliary verb | hjálparsögn | |
| benefactive | njótandi, velgjörðaþegi | |
| beneficiary | njótandi, velgjörðaþegi | |
| binary branching system | tvígreiningarkerfi | |
| binary X-bar system | tvígreinda X-liðakerfið | |
| binding condition | bindiskilyrði | |
| binding domain | bindisvið | |
| binding principle | bindilögmál | |
| bottom-up | neðansækinn | |
| bound | bundinn | |
| bridge verb | brúarsögn | |
| camera angle | sjónarhorn | |
| case | fall | |
| case assignment | úthlutun falls | |
| case government | fallstjórn | |
| case marking | fallmörkun | |
| causal clause | orsakarsetning | |
| causative pair | orsakarpar | |
| causative verb | orsakarsögn | |
| causer | valdur | |
| center embedding | miðleitin undirskipun | |
| check | gáta, tékka | |
| chunk | baggi | |
| chunking | böggun | |
| clause | setning, klausa | |
| clause bounded | klausubundinn | |
| cleft sentence | klofningssetning | |
| clitic | dindill | |
| cohesion | samloðun | |
| coindexation, coindexing | sammörkun | |
| coindexed | sammarkaður | |
| coindexed with | sammarkaður við | |
| comitative | fylgja (no.) | |
| command | skipun | |
| comment | ummæli | |
| commitment | ábyrgð | |
| comparative clause | samanburðarsetning | |
| competence | málkunnátta, málhæfni | |
| complement | fylliliður | |
| complement clause | fallsetning | Ég held að Jón komi ekki |
| complementary distribution | fyllidreifing | |
| complementizer | tenging, tengiorð | |
| complementizer phrase | tengiliður | |
| complex NP constraint | hamla samsetts nafnliðar | *Víking trúi ég ekki [NP þeirri staðhæfingu [CP að Fram vinni ___]] |
| complex NP shift | færsla þungra nafnliða | |
| concessive clause | viðurkenningarsetning | |
| concord | sambeyging, samræmi | |
| conditional clause | skilyrðissetning | |
| conjunction | samtenging | |
| conjunctivus irrealis | óraunveruleikatengingar | |
| commissives | binding (sem talgjörð) | |
| consecutio temporum | tíðasamræmi | |
| constituent | setningarliður | |
| constituent negation | liðneitun | |
| constituent-command | liðstýring | |
| constraint grammar | hömlumálfræði | |
| constraint | hamla | |
| content (as thematic role) | innihald (sem merkingarhlutverk) | |
| context-free phrase structure rules | samhengisfrjálsar liðgerðarreglur | |
| contrastive dislocation | andstæðusveifla | |
| control | stjórnun | |
| control infinitive | stýrinafnháttur | |
| control verb | stýrisögn | |
| conversation analysis | samtalsgreining | |
| coordinate structure constraint | hamla hliðtengdra liða | *Leppalúða hefur hann rætt við [Grýlu og ___] |
| coordination | hliðskipun | |
| copula | tengisögn | |
| copy | eftirmynd, kópía | |
| coreference | samvísun | |
| coreferential | samvísandi | |
| dative alternation/shift | skipti á þágufalli og fersetningarlið | |
| dativus | þágufall | |
| declarations | framkvæmdir, yfirlýsingar (sem talgjörðir) | |
| deep parsing | djúpþáttun | |
| deep structure, D-structure | djúpgerð, d-gerð | |
| default case | sjálfgefið fall | |
| definite | ákveðinn | |
| degree adverbs | áhersluatviksorð, stigsatviksorð | |
| deictic reference | bendivísun | |
| deontic reading | grunnmerking háttarsagnar | |
| dependency | hæði | |
| derivation | afleiðsla | |
| derive from | leiða af | |
| descriptive reading | lýsandi merking | |
| descriptive grammar | lýsandi málfræði | |
| determiner phrase | ákveðniliður | |
| developmental delay of binding principle B | fornafnatregða | |
| direct object | beint andlag | |
| directives | stýringar (sem talgjörð) | |
| discourse analysis | orðræðugreining | |
| discourse oriented language | samræðureglnamál | |
| discourse particle | orðræðuögn | |
| discourse theory | samræðufræði | |
| disjoint reference | sundurvísun | |
| ditransitive | tveggja andlaga sögn | |
| ditransitive verb | tveggja andlaga sögn | |
| direct object | beint andlag | |
| direct question | bein spurning | |
| dominate | vera fyrir ofan (í formgerð) | |
| dual | tvítala | |
| durative | dvalarmerking | |
| dyadic | tvírúmur | |
| triadic | þrírúmur | |
| heuristic strategy | hjálparaðferð | |
| echo question | bergmálsspurning | |
| ECM (exceptional case marking) | afbrigðileg fallmörkun | |
| effector | valdur | |
| E-language | ytra mál, ytra byrði máls | |
| ellipsis | brottfall | |
| embedded | undirskipaður | |
| empathy perspective | sjónarhorn | |
| endocentric | byggður utan um höfuð | |
| epistemic reading | möguleikamerking | |
| eðistemic sense | möguleikamerking | |
| exceptional case marking | afbrigðileg fallmörkun | |
| existential constructions | tilvistarsetningar | |
| existential sentence | tilvistarsetning | Það hafði verið steypireyður í flóanum |
| existentials | tilvistarsetningar | Það hafði verið steypireyður í flóanum |
| existential reading | tilvistarmerking | Það eru nokkrar steypireyðar í flóanum |
| expectation | vænting | |
| experiencer | skynjandi, reynandi | |
| expletive | leppur, gervifrumlag | |
| expletive middle | leppmiðmynd | |
| expletive passive | leppþolmynd | |
| expressives | tjáningar (sem talgjörð) | |
| extended progressive aspect | útvíkkað framvinduhorf | Ég er ekki að skilja þetta |
| external language (E-language) | ytra mál, ytra byrði máls | |
| extraposition | fráfærsla | Galíleó hélt því fram [að jörðin snerist um sólina] |
| factive emotive predicates | tilfinningaþrungnar staðreyndasagnir | |
| factive verbs | staðreyndasagnir | |
| fake reflexive | Hann hló sig máttlausan | |
| feedback | endurgjöf | |
| flow of information | upplýsingaflæði | |
| focus | brennidepill | |
| focus phrase | brennidepilsliður | |
| free | frjáls | |
| function | hlutverk, virkni | |
| functional grammar | hlutverkamálfræði | |
| functional projection | formliður | |
| functional syntax | hlutverkasetningafræði, fúnksjónalismi | |
| gapping | götun | |
| generative grammar | málkunnáttufræði, reglumálfræði, málmyndunarfræði, generatíf málfræði | |
| generic reading | almenn merking | Steypireyðar geta orðið 30 metra langar |
| genitivus objectivus | andlagseignarfall | |
| genitivus partitivus | hlutaeignarfall | |
| genitivus subjectivus | frumlagseignarfall | |
| genre | textategund | |
| gerund | sagnarnafnorð | |
| given information | gefnar upplýsingar, gamlar upplýsingar | |
| goal | mark | |
| global aphasia | algjört málstol | |
| grammatical category | málfræðiformdeild | |
| grammatical function | málfræðilegt hlutverk, málfræðilegt hlutverk | |
| grammatical meaning | málfræðileg merking | |
| grammatical relation | málfræðihlutverk, málfræðilegt hlutverk | |
| grammatical role | málfræðihlutverk, málfræðilegt hlutverk | |
| grammatical tagger | málfræðilegur markari | |
| head | höfuð | |
| Head Driven Phrase Structure Grammar (HPSG) | orðstýrð hlutverkamálfræði | |
| head-final | með hausinn á eftir | þess vegna, jap. bókinni í |
| head movement | hausfærsla | |
| head movement constraint | hausfærsluhamla | |
| head-initial | með hausinn á undan | vegna þess, í bókinni |
| heavy NP postposing | frestun þungra nafnliða | |
| heavy NP shift | frestun þungra nafnliða | |
| Holmberg’s Generalization | alhæfing Holmbergs | |
| homophonous | samhljóma | |
| human language | mannlegt mál | |
| hypercorrection | ofvöndun | |
| I-language | innra mál, innra byrði máls | |
| imperative | boðháttur | |
| impersonal passive | ópersónuleg þolmynd | |
| impersonal present participle | ópersónulegur lýsingarháttur nútíðar | |
| impersonal verb | ópersónuleg sögn | |
| inalienable possession | óaðskiljanleg eign | augun í mér, þakið á húsinu |
| incorporate | innlima | |
| incorporation | innlimun | |
| increment | viðbót | |
| indefinite | óákveðinn | |
| indefinite subject postposing | frestun óákveðins frumlags | |
| independent reference | sjálfstæð vísun | |
| index | vísir | |
| indirect object | óbeint andlag | Hann gaf henni bókina |
| indirect question | óbein spurning, spurnaraukasetning | |
| individual level predicate | varanlegur eiginleiki | |
| infl(ection) position | beygingarpláss | |
| infinitival relative | tilvísunarnafnháttur | |
| infinitive stage | nafnháttarstig | |
| inflection phrase | beygingarliður | |
| information structure | upplýsingaform, upplýsingagildi | |
| instrument | verkfæri | |
| instrumental | verkfærisfall, tólfall | |
| interactional linguistics | samskiptamálfræði | |
| internal language (I-language) | innra mál, innra byrði máls | |
| intonation | tónfall | |
| intonational completion | tónfallslota | |
| intransitive verb | áhrifslaus sögn | |
| inversion | umsnúningur (andlaga) | |
| I-position | beygingarpláss | |
| island | eyja | |
| island constraint | eyjahamla | |
| it-relative | það-tilvísun | |
| judgment task | matspróf | |
| language technology | tungutækni | |
| left adjunction | vinstri viðhenging | |
| left branch condition | hamla vinstri kvists | |
| left dislocation | vinstri sveifla | María, hana þekki ég ekki neitt |
| left periphery | vinstri jaðar | |
| lexical blocking | orðasafnshamla | |
| lexical case | orðasafnsfall | |
| lexical category | lesorð, inntaksorð | |
| Lexical Functional Grammar (LFG) | orðstýrð hlutverkamálfræði | |
| lexical meaning | orð-/lesmerking | |
| lexical projection | lesliður | |
| license | valda | |
| locally bound | bundinn á staðnum | |
| location | staður (sem merkinarhlutverk) | |
| locative | staðarfall | |
| logical subject | röklegt frumlag | |
| long distance reflexive | langdrægt afturbeygt fornafn | |
| long distance reflexivization (LDR) | langdræg afturbeyging | |
| main verb | aðalsögn | |
| malefactive | mótgjörðaþegi | |
| manner | háttur (sem merkingarhlutverk) | |
| mark | mark (sem merkingarhlutverk) | |
| marked | merktur, markaður | |
| matrix clause | móðursetning | |
| measure | mál (sem merkingarhlutverk) | |
| merge | fella saman | |
| metalanguage | mál til að tala um mál, yfirmál | |
| minimal projection | lágmarksvörpun | |
| minimality constraint | lágmarkshamla | |
| modal particle | háttarögn | |
| modal verb | háttarsögn | |
| modality | háttarmerking, háttalag | |
| modifier | ákvæðisorð | |
| monadic predicate | einrúm umsögn | |
| monotransitive verb | áhrifssögn sem tekur eitt andlag | |
| mood | háttur | |
| morphological case | beygingarlegt fall | |
| movement constraint | færsluhamla | |
| multiple adjunction | fjöltenging, fjölviðhenging | |
| narrative inversion | frásagnarumröðun | |
| narrow scope | þröngt merkingarsvið | |
| negation phrase | neitunarliður | |
| negative polarity items | neikvæðnisorð | |
| nominal expression | nafnliður | |
| nominativus | nefnifall | |
| non-overt | ósagður | |
| non-referential | ekki tilvísandi | |
| non-restrictive | ekki afmarkandi | |
| non-specific reading | ótiltekin merking | |
| noun phrase | nafnliður | |
| NP-movement | nafnliðarfærsla | |
| null subject | núllfrumlag | |
| numeral reading | tölumerking, fjöldamerking | |
| object controlled | andlagsstýrður | |
| object shift | andlagsfærsla, andlagsstökk | |
| obligatorily reflexive | skyldubundið afturbeygður | |
| obligatorily reflexive verb | skyldubundið afturbeygð sögn | Jón missteig sig, *Jón missteig Gunnu; barma sér, skammast sín, ræskja sig |
| old and new information | gamlar og nýjar upplýsingar | |
| old information | gamlar upplýsingar | |
| open words | fylgiorð | |
| parameter | færibreyta | |
| parse | þátta | |
| parse tree | þáttunartré | |
| parsing | þáttun | |
| particle | ögn | |
| particle movement | agnarfærsla | |
| particle verb | agnarsögn | |
| partitive reading | hlutamerking | Tvær steypireyðanna eru meira en 30 metra langar |
| passive | þolmynd | Myndin var sýnd |
| path | leið (sem merkinarhlutverk) | |
| patient | þolandi | |
| pedagogical grammar | kennslumálfræði | |
| perceiver | skynjandi | |
| perfect | lokið horf, núliðin tíð | |
| perfective aspect | lokið horf | |
| performance | málbeiting | |
| performative verb | framkvæmdasögn | |
| phrase structure | liðgerð | |
| phrase structure rule | liðgerðarregla | |
| pied piping | (rottu)smölun, lokkun | Við þennan mann hef ég aldrei talað ___ |
| place | staður (sem merkingarhlutverk) | |
| pluralia tantum | fleirfaldstala, fleirfaldsorð, orð sem eru aðeins til í fleirtölu | skæri, buxur |
| point of view | sjónarhorn | |
| postposed | sem hefur verið frestað | |
| pragmatics | málnotkunarfræði, aðstæðufræði | |
| predicate | umsögn | |
| predicate adjective | sagnfylling sem er lýsingarorð | |
| predicate logic | umsagnarökfræði | |
| predicate noun | sagnfylling sem er nafnorð | |
| preposition stranding | forsetninarstrand/-ströndun, forsetning skilin eftir | Þennan mann hef ég aldreið talað við ___ |
| prepositional phrase | forsetningarliður | |
| prepositional verb | forsetninarsögn (sögn sem tekur forsetningarlið sem fyllilið) | |
| prescriptive grammar | forskriftarmálfræði | |
| presuppose | setja sem forskilyrði | |
| presupposition | forskilyrði | |
| privot words | möndulorð | |
| PRO | FOR | |
| PRO-theorem | FOR-kenningin | |
| probabilistic parsing | líkindaþáttun | |
| processing overload | yfirálag, ofurálag á málkerfið | |
| pro-drop | fornafnsfelli | |
| pro-drop languages | fornafnsfellimál | |
| progressive aspect | framvinduhorf, sífellt horf, dvalarhorf | |
| projection | vörpun | |
| pronoun | fornafn | |
| pronomen reflexivum | afturbeygt fornafn | |
| pronominal | fornefna | |
| pronoun | fornafn | |
| pseudo-passive | gerviþolmynd | |
| psychologically real | sálfræðilega raunverulegur | |
| punctual verb | augabragðssögn | |
| purpose clause | tilgangssetning | |
| purpose infinitive | tilgangsnafnháttur | |
| quantifier | magnorð, kvantari | |
| quantifier phrase | magnliður, kvantaraliður | |
| quirky case | furðufall | |
| raising | lyfting | |
| raising infinitive | lyftingarnafnháttur | |
| reason | ástæða (sem merkingarhlutverk) | |
| recipiency | viðtaka hlustanda | |
| recipient | viðtakandi | |
| reciprocal pronoun | gagnverkandi fornafn | hver/hvor annar |
| reference | tilvísun | |
| reference grammar | málfræðihandbók | |
| referential | tilvísandi | |
| referential expression | vísiliður | |
| reflexive pronoun | afturbeygt fornafn | sig, sér, sín |
| registry | skrá, umræðuefnaskrá | |
| regression hypothesis | afturhvarfskenningin | |
| relative clauses | tilvísunarsetning | |
| relative complementizer | tilvísunartenging | |
| restrictive | afmarkandi | |
| result clause | afleiðingarsetning | |
| R-expression | vísiliður | |
| rheme | rema | |
| right dislocation | hægri sveifla | Ég ætla að koma honum á óvart, honum Aladdín |
| right periphery | hægri jaðar | |
| root reading | grunnmerking (háttarsagnar) | |
| root sense | grunnmerkin (háttarsagnar) | |
| scope | merkingarsvið, svið | |
| scrambling | stokkun | |
| SE-anaphors | einföld bindifornöfn | |
| secondary predicate | sagnfylling með andlagi | |
| selectional restriction | valhamla | |
| SELF-anaphors | samsett bindifornöfn | |
| self-repeat | endurtekning eigin orða | |
| semantic role | merkingarhlutverk | |
| semi-factive verbs | staðreyndasögn | |
| sentence | setning, málsgrein | |
| sentence adverb | setningaratviksorð | |
| sentence negation | setningarneitun | |
| sentential subject constraint | frumlagssetningarhamla | *Þetta segir Jón að [CP hvort ___ gangi eða ekki] skipti engu máli |
| shallow parsing | grunnþáttun | |
| shortest move constraint | hamla stystu færslu | |
| simultaneous speech | e-ð sagt samtímis | |
| situation type | ástandsflokkur | |
| small clause | smásetning | |
| source | uppspretta (sem merkinarhlutverk) | |
| spec-head relationship | vensl höfuðs við ákvæðislið | |
| specific reading | tiltekin merking | |
| specifier | ákvæðisliður | |
| specifier-head relationship (spec-head relationship) | vensl höfuðs við ákvæðislið | |
| speech act | talgjörð | |
| speech act theory | talgjörðafræði | |
| stage directions | sviðsleiðbeiningar | |
| stage level predicate | tímabundinn eiginleiki | |
| state | ástand | |
| statistical model | tölfræðilegt líkan | |
| structural case | formgerðarfall | |
| stylistic fronting | stílfærsla | |
| stylistic inversion | stílfærsla | |
| structure | formgerð | |
| subordinating | undirskipandi | |
| conjunction | undirskipandi samtenging | |
| subject | frumlag | |
| subject controlled | frumlagsstýrður | |
| subject gap | frumlagseyða | |
| subject postposing | frumlagsfrestun | |
| subject-to-object raising | frumlagslyfting í andlagssæti | |
| subject-prominent languages | frumlagsmál | |
| subjunctive mood | viðtengingarháttur | |
| subordinated | undirskipaður | |
| supinum | sagnbót | |
| surface structure | yfirborðsgerð | |
| syncretism | samfall | |
| syntactic case | setningarlegt fall | |
| syntactic role | setningarhlutverk | |
| tag | hali | |
| tag-question | halaspurning | |
| telic | sem hefur tiltekinn endapunkt | |
| temporal clause | tíðarsetning | |
| tense agreement | tíðasamræmi | |
| tense phrase | tíðarliður | |
| that-trace effect | að-sporsáhrif | |
| thematic case | merkingarlega skilyrt fall, reglufall | |
| theme | þema | |
| theoretical grammar | kennileg málfræði | |
| time (as thematic role) | tími (sem merkingarhlutverk) | |
| top-down | ofansækinn | |
| topic | kjarni, umræðuefni | |
| topic phrase | kjarnaliður | |
| topicalization | kjarnafærsla | |
| topic-prominent language | umræðuefnismál | |
| trace | spor | |
| transformational grammar | ummyndanamálfræði | |
| transition relevant place | skiptistöð | |
| transitive expletive | leppsetning með áhrifssögn | |
| true expletive | raunverulegur leppur | |
| true factive verbs | raunverulegar staðreyndasagnir | |
| truth value | sannleiksgildi | |
| turn constructional unit | lotubygging | |
| UG | algildismálfræði | |
| unaccusative verb | þolfallsleysissögn | |
| underlying structure | baklæg gerð, grunngerð | |
| ungrammatical | málfræðilega rangur, ótækur | |
| universal grammar | algildismálfræði | |
| utterance | segð | |
| V2 | sögn í öðru sæti, S2, so-2 | |
| variable | breyta | |
| verb particle | sagnarögn | |
| verbs of believing | álitssagnir | |
| verbs of saying | talsagnir | |
| vocativus | ávarpsfall | |
| voice | mynd | |
| VP-shell | skel, sagnliðarskel | |
| V-to-C | sagnfærsla í tengipláss, S-í-T | |
| V-to-I | sagnfærsla í beygingarpláss, S-í-B | |
| V-to-T | sagnfærsla í tíðarpláss, S-í-Tíð | |
| weather expression | veðurlýsing, veðurfarssögn | rigna, hvessa, snjóa |
| wide scope | vítt merkingarsvið | |
| X-bar system | X-liðakerfið | |
| X'-system | X-liðakerfið | |
| zero-level category | grunnliður | |
| zero-level predicate | órúm umsögn | |
| zero-level projection | grunnliður |
